P O L O N I A    K A N A D Y J S K A



Do domu wracam jak strudzony pielgrzym.

prof. dr PAWEŁ WYCZYŃSKI; ps. literacki PAWEŁ WRZOS; *29 VI 1921    † 27 XI 2008


"Na zagonach moich marzeń..."

Na zagonach moich marzeń
słońca słup
i wiatr w sosnach przegłośny
i jakiś pytajnik pisany palcem na piasku
i pocięte spojrzeniami godziny
i których czas
szarą li tylko księgę układa
niby to światła i cienia mego żywota

Moje dłonie oparte o płotu sztachety
co z sosnowych wycięto desek
moje źrenice przysypane gwiazdami
z których świat wonny opada
-czas nie skuje mych ramion minut łańcuchem
-poprowadzę go pragnień droga
na smyczy mego oddechu

Chato
co w dzieciństwie kusiłaś mnie księżycem
zaplątanym w słomie twego dachu
i chojarami
co w oknach twych zwieszały zielone konary
niby w chochołów niemy śpiew
-rozdzwonią mą krew
szczególnie wtedy gdy na usypisku lat
uchwycę po męsku dwa miecze
by wyrąbać sobie ze starego zegara
proste życie człowiecze

Ze zbiorku "W słonecznej ciemni"
Paweł Wrzos-Wyczyński



Prof. dr Paweł Wyczyński

urodził się 29 VI 1921 r. w Zelgoszczy, w gminie Lubichowo, w powiecie Starogard Gdański, na północnym obrzeżu Borów Tucholskich, w ziemi Kociewskiej. Był synem Lucjana i Klary, rolników, i jednym z trojga rodzeństwa. Ukończył szkołę powszechną w rodzinnej miejscowości, a następnie Państwowe Gimnazjum w Starogradzie Gdańskim w 1939 r., do którego został przyjęty z poparciem Ignacego Paderewskiego. Podczas okupacji niemieckiej działał w konspiracji o obliczu narodowym, w Związku Jaszczurczym (od 1941 r.) jako jeden z organizatorów tego ruchu na Pomorzu Gdańskim. Ośrodek kociewskiej Jaszczurki został rozbity aresztowaniami. Część członków organizacji zginęła, a część zdołała zbiec do Generalnej Guberni; jeszcze inni zostali wcieleni przymusowo do Wermachtu. Paweł Wyczyński działał następnie w polskiej konspiracji antyhitlerowskiej w samym Berlinie. W 1944 r. udało mu się zbiec od Niemców do II Korpusu gen. Wł. Andersa. Ukończył w 1946 r. Polskie Liceum w Salzburgu zorganizowane przez II Korpus. Następnie ukończył studia uniwersyteckie w Lille we Francji (Licence es lettres) w 1950 r., a tzw. Diplôme d'Études supérieures uzyskał w 1951 r. W kwietniu w tym samym roku wyemigrował do Kanady, gdzie początkowo pracował w Université de Montréal, a od wrzesnia 1951 r. rozpoczął swoją pracę w Université d'Ottawa. Uzyskał doktorat z literatury francuskiej w 1957 r. w tymże uniwersytecie.

W 1951 r. Paweł Wyczyński wziął ślub z panną Reginą Delabit, z którą zalożył liczną rodzinę - siedmioro dzieci i trzynaścioro wnuków. Początkowo rodzina zamieszkiwała w centrum miasta Ottawy, a od 1963 r. przeniosła się do obecnej rezydencji nad brzegiem rzeki Ottawy, w dzielnicy Britannia.

Dr Paweł Wyczyński pracował przez wiele lat jako badacz literatury frankojęzycznej Kanady, specjalizując się w badaniach prac poetyckich Emila Nelligana. W latach 1958-1973 był współzałożycielem i dyrektorem Centre de recherche en littérature canadienne-française. Praca badacza i wykładowcy pozwoliła mu zorganizować także Institute for Slavic Studies i dział polski biblioteki uniwersyteckiej (obecnie ok. 20,000 woluminów). Kolejno uzyskał rangę Assistant Professor (1958), Associate Professor i Full Professor (1970) oraz Professor Emeritus (1986), University of Ottawa. Wykładał na uniwersytetach m.in. w Brazylii, Francji, Anglii, Włoszech i w Polsce. Przez siedem lat pracował w Królewskiej Komisji powołanej przez premiera Lester Pearsona dla zbadania sytuacji językowej i kulturowej Kanady (the Royal Commission on Biligualism and Biculturalism - the B&B Commission). Otrzymywał liczne fundusze na sfinansowanie swych prac badawczych, także z Fundacji Killam (1988), co pozwoliło mu napisać biografię Nelligana i opracować Album Nelligan w 2006 r.

Profesor Wyczyński był członkiem wielu towarzystw naukowych i kulturalnych w Kanadzie i zagranica oraz otrzymał wiele wyróżnień i odznaczeń. Przez prawie trzydzieści lat był obywatelem honorowym miasta Starogardu Gdańskiego, był członkiem honorowym Towarzystwa Miłośników Ziemi Kociewskiej, członkiem zwyczajnym Międzynarodowego Stowarzyszenia Literatury Porównawczej, członkiem Towarzystwa Przyjaciół Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, członkiem Royal Society of Canada, członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, członkiem honorowym Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie. Otrzymał cztery doktoraty honoris causa: Laurentian University (1978), University of Guelph (1989), Université Laval (1989) i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego ( 1996).

Profesor Wyczyński był odznaczony m.in. Medalem Stulecia Kanady, Orderem Kanady (Officer of Order of Canada w 1993 r.), francuskimi Palmami Akademickimi (1990), Medalem Nelligana przez rząd Quebeku, palmami Frankonii amerykańskiej, Queen Elizbeth II Golden Jubilee Medal, Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi RP, Medalem Senatu KUL.

Paweł Wyczyński był autorem, współautorem i redaktorem ponad 62 pozycji książkowych oraz ponad 100 artykułów krytycznych i literackich. Opublikował też dwa tomiki wierszy oraz jedną sztukę w jez. polskim. Do jego najważniejszych pozycji książkowych należą m.in. Bibliographie descriptive et analytique d'Émile Nelligan (1973), Nelligan 1879-1941. Biographie (1987), Dictionnaire des auteurs de langue française en Amérique du Nord (1989), Album Nelligan (2002). Przed swoją śmiercią Profesor Wyczyński ukończył esej książkowy na temat Cypriana Kamila Norwida oraz pracował nad swoimi wspomnieniami.

Profesor Paweł Wyczyński byl współtwórcą Kollegium Jana Pawla II Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego po przeprowadzeniu wieloletniej i wielomilionowej zbiórki na ten piękny cel w Kanadzie, działając w ramach kanadyjskiego odłamu Towarzystwa Przyjaciół KUL. Był także wiernym parafianinem polskiej parafii p.w. św. Jacka Odrowąża oraz współredaktorem książki Domino Deo Nostro z okazji 25-lecia tej parafii i autorem książki Semper Fidelis, którą napisał z okazji 45-lecia tejże.

Polonia straciła w Nim znakomitego Polaka i piewcę kultury polskiej w Kanadzie.

Cześć Jego Pamięci!

Pani Reginie Wyczyńskiej z rodziną składamy najgłębsze wyrazy współczucia i wielkiego żalu z powodu tak wielkiej straty.

Aleksander Maciej Jabloński
Prezes Oddziału Ottawskiego
Wiceprezes Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie

Od redakcji.

Profesor przez całe życie żył w zgodzie z pięknem słowa, z jego zapisem, z poezją. Pisał pod pseudonimem - Wrzos. Jego patriotyczne wiersze "ku pokrzepieniu serc" krążyły w licznych odpisach w czasie wojny. Wydał dwa tomiki poezji - "W słonecznej ciemni" (81') i "Mowa korzeni" (91').
"Myśl moja zmierza chętnie rytmem i obrazem w mierzeje ludzkiego losu, idąc w świat zdarzeń w czasie i ponad czasem..." Profesorze, będzie nam Twego humanizmu brakować.

"Czas płynie w krwi"

Czas płynie krwi,
jak światło, jak wiatr.
Krople gwiezdnego deszczu
wpadają w przygasłe godziny.
Pod lasem cmentarz,
na cmentarzu grób,
na grobie krzyż,
na krzyżu wisi sen biały.

Oczom pozostały sczerniale litery:
człowiek żył
przeszedł wśród nas
jak spojrzenie, jak dzień,
chwila rozpłynął się w czasie,
imieniem zgasł,
- nasz cień...

Ze zbiorku "Mowa korzeni"
Paweł Wrzos-Wyczyński

top